نقش  مرحوم پیشه وری در نهضت جنگل

نقش  مرحوم پیشه وری در نهضت جنگل

  

 

 


ميرجعفر جوادزاده خلخالي (پيشه‌وري) فرزند جواد در سال 1272 ه‍ . ش در قريه زيوه (زاويه‌سادات) از قراء خلخال آذربايجان در يك خانوادة فقير به دنيا آمد. وي تحصيلات ابتدائي خود را در آنجا به اتمام رسانيد و....

 

پیشه وری خودش دراینباره می نویسد:" ….” در جريان نهضت جنگل بنا به تصميم مليون گيلان به تهران آمدم ودر آنجا سازمان وشوراي مركزي
اتحاديه كارگران را تشكيل دادم وارگان آن” روزنامه حقيقت” را منتشر كردم "....

در خرداد ماه سال 1299 نمايندگان حزب عدالت به سرپرستي ميرجعفر پيشه‌وري براي گفتگو با ميرزا كوچك‌خان به رشت مي‌روند و اين مذاكره موفقيت‌آميز به تشكيل جمهوري دمكراتيك گيلان منجر مي‌شود و جعفر پيشه‌وري به سمت وزير امور خارجه حكومت انقلابي منصوب مي‌شود.

 

 

اندک زمانی بعد از چیرگی بولشویک‌ ها بر جمهوری آذربایجان، هنگامی که در اواخر اردیبهشت ۱۲۹۹، انزلی به اشغال ناوگان روسیه شوروی درآمد، پیشه‌ وری و تنی چند از دیگر فعالان حزب عدالت در گیلان مستقر شده و فعالیت‌ های سیاسی و تبلیغاتی گسترده‌ ای را آغاز کردند، در این میان، در خلال نشستی که در اوایل تیر ۱۲۹۹ در انزلی برگزار شد، حزب عدالت به حزب کمونیست ایران تغییر نام داد؛ در این دگرگونی پیشه‌ وری نیز عضو کمیته مرکزی حزب شد و چندی بعد در اوایل مرداد همان سال در حکومت جدیدی که پس از کودتای عناصر کمونیست بر ضد تشکیلات حاکمه نهضت جنگل بر سرکار آمد، به سمت کمیسری کشور (وزیر کشوری ) منصوب شد.

....

 

پیشه وری درزمان بازجویی می نویسد:" ... بعد درموقعی که گیلان انقلاب شد بنده هم آمدم در گیلان دو ماه داخل انقلاب بودم در قسمت دسته احسان الله خان، بعد از دو ماه توقف در آنجا دیدم که وضعیت جورخوبی نیست و قضیه بالاخره بر خلاف منافع ملی انجام خواهد گرفت استعفا دا و به باکو مراجعه کردم..."

(تشکیلات کل نظمیه مملکتی، ورقه تحقیقات و صورت مجلس، اسم مستنطق فروزش، میر جعفر پیشه وری، تاریخ روز اول بهمن 1309)

 

تشکیل کمیته محلی فرقه در کاغذکنان

نقش منطقه خلخال در فرقه دموکرات آذربایجان-5

تشکیل کمیته محلی فرقه در کاغذکنان

بعد از تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان در تبریز، غلام یحیی دانشیان کمیته محلی فرقه را در شهر میانه تاسیس کرد و میر فاضل ممانی را به عنوان صدر فرقه معرفی کرده و وی را مامور تشکیل کمیته محلی فرقه در کاغذکنان گردانید.

میر فاضل به اتفاق کربلائی هاشم و سلطانعلی آقکندی به کغذکنان آمدند و بعد از سخنرانی در مسجد جامع ، کمیته کاغذکنان را تشکیل دادند.

میر فاضل بعد از تشکیل کمیته محلی فرقه از آقکند راهی روستای تختمشلو گردید . خانهای کاعذکنان را در آنجا گرد آورد و از آنان خواست که سلاحهای دولتی را که در اختیار داشتند تحویل کمیته دهند و در صورت تمایل خودشان نیز وارد تشکیلات کمیته شوند.

عده ای از خانها از جمله امیر جعفر اصلانی و حسین خان سعیدلو که در سابق از مخالفین فرقه بودند وارد فرقه شدند و به بخشداری و شهربانی کیوی خلخال منصوب شدند.همچنین اصلان همایون برای جبران اقدامات ضد مردمی خود در گذشته مقداری از املاک خود را به کمیته فرقه دموکرات در میانه بخشید.

میر فاضل ماژور(سرگرد) انصاری را مامور دستگیری حسین بیدقی و جبرئیل خان رجائی کرد. این دو در روستای قاضیلو سکونت داشتند و به دشمنی با دهقانان روستای لله لو معروف بودند . انصاری با تعدادی فدائی راهی روستای قاضیلو شدند. خانها با شنیدن خبر ورود ماموران فرقه در برج روستای قاضیلو موضع گیری کرده در مقام دفاع برآمدند. ولی فدائیان با اغفال خانها همگی را از برج بیرون آوردند و آنان  را تیرباران کردند........

قابل ذکر است این اعدامها بیشتر از طرف افسران فرقه و فدائیان و اغلب خودسرانه بوده است.

 

تصرف کاغذکنان توسط ارتش شاهشناهی در آذر1325

ستون شرقی ارتش به اصطلاح آزادی بخش شاهنشاهی از ساعت 12 روز هجدهم آذر1325 شروع به پیشروی نمود.ولی در خاک کاغذکنان با مقاومت شدید دموکراتها مواجه گردید. نیروهای دموکرات در کاغذکنان بیشتر از فداییان بوند. فرماندهی آنها با غلامعلی رجبی و موسی پور بوده است. این نیروها در ارتفاعات کاغذکنان در توره داغی و تپه های سلیمان بلاغ مستقر بودند. دموکراتها به جبهه کاغذکنان نقطه الحاق خلخال است اهمیت زیادی می دادند. مقاومت آنها در این جبهه زیاد بود و حتی با آنکه از منطقه حاج سیران عقب رانده شده بودند در شب 19 آذر برای پس گرفتن ناحیه مزبور به حمله متقابل پرداختند و تمام شب درگیری ادامه داشت. دموکراتها پس از تحمل تلفات به سلیمان بلاغ عقب نشینی کردند.در روز 19 آذر ستون شرقی ارتش شاهنشاهی پس از جنگ شدید سلیمان بلاغ و رورونلی و خیرآباد را تصرف کرد و خود را دو کیلومتری آقکند رساند. ولی به علت مقاومت شدید دموکراتها در آقکند نتوانستند آنجا را سریعا اشغال کنند. ارتش  با ضربات شدید و پیاپی بلاخره موفق شد فداییان را به عقب رانده و آقکند را از دست آنان خارج سازد.

در روز 20 آذر کوشش ستون شرقی ارتش شاهنشاهی مصروف اشغال ارتفاعات آقکند (توره داغی) و تعاقب دشمن شد. در روز 21 آذر جنگ شدیدی در روستای قوشابلاغ درگرفت عده ای از دموکراتها کشته و اسیر گردیدند و سپس ستون بدون برخورد به سوی روستای ممان حرکت کرد. هنگام عقب نشینی دموکراتها از اطراف قزل اوزن عده ای از آنان از جمله محمد شکاری کشته شدند. عده ای از فداییان باقی مانده به روستاهای دورافتاده خلخال و اردبیل پناهنده شده و در آنجا تا زمان عف عمومی مخفی بودند و بسیاری نیز از رودخانه آراز گذشته و جمهوری آذربایجان پناهنده شدند.

... بعد از تصرف کاغذکنان توسط ارتش شاهنشاهی سواران ذوالفقاری به دنبال آن وارد کاغذکنان و منطقه شدند و به غارت و چپاول اموال و خانه های فداییان و بستگان آنان پرداختند و از هیچ گونه آزاری به اهالی دریغ نکردند.در پی آنان خانهای فراری به کاغذکنان برگشتند و علاوه بر بهره سال 1325 بهره مالکانه سال قبل را تیز از کشاورزان به زورگرفتند و هرچه می توانستند بر ظلم و تحقیر نسبت به روستائیان افزودند.

 منبع:

کاغذکنان در گذرتاریخ- اکبر پرندی- موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

 

خلخال و فرقه دموکرات آذربایجان

 

خلخال و فرقه دموکرات آذربایجان-۵

خانه دموکراتها روایت مشارکت آزادی خواهانه در خلخال
 
خانه دموکراتها نیز به عنوان یکی از خانه های قدیمی و تاریخی این شهرستان در محله "قاضیلر" واقع شده و هم اکنون مالکیت آن خصوصی است.
 
این خانه قدیمی یکی از خانه های تاریخ ساز خلخال به حساب می آید و در سال 1324 و زمان حضور فرقه دموکراتها،‌ محل ستاد این فرقه بوده و به آن "ایشتاپ" گفته می شد.
 
این خانه که سبک معماری آن به دوره قاجار برمی گردد، گویای سبک معماری منحصر به فرد این منطقه است.

خلخال و فرقه دموکرات آذربایجان-۳

 خلخال و فرقه دموکرات آذربایجان-۳

آنچه در پی‏ می‏آید،خاطرات محمد تقی صدقدار است که به عنوان دادستان شهر خلخال در دوران‏ پای‏گیری و فعالیت«فرقه دمکرات آذربایجان»در حاشیه حوادث آذربایجان حضور داشته‏ است

در فروردین ماه 1323 سید حمد اللّه ذکائی نماینده‏ شهرستان خلخال در مجلس شورای ملی با توجه به‏ روحیات صدقدار و فعالیتهای به اصطلاح مفید او در راستای اهداف شاهنشاهی  او در زنجان،وی را به عنوان ریاست دادگستری بخش مستقل شهرستان‏ خلخال پیشنهاد می‏کند که این پیشنهاد از سوی‏ دادگستری پذیرفته و وی با این حکم روانه خلخال‏ می‏شود.

صدقدار در خصوص قیام پیشه‏وری می‏نویسد:«ناگهان عصر روز 21 یا 22 آذر ماه 1324 قاصدی از تبریز به خلخال وارد شد و خبر قیام پیشه‏وری و سقوط و تصرف شهر تبریز و سایر شهرستانهای آذربایجان در روز و ساعت‏ معینی در حدود ظهر روز21/9/1324 که این جریانات را به هنگامی که در شورای شهرستان شرکت داشتیم گزارش داد و همه نگران بودیم که‏ داستان از چه قرار است...»38

 صدقدار در ادامه خاطرات خویش در خصوص تشکیل«کمیته ولایتی شهرستان خلخال» توسط فرقه دمکرات آذربایجان می‏نویسد:«روز 22 آذرماه 1324 سر درب منزل امیر حمدی... تابلویی نصب کردند که عبارت روی آن تابلو چنین بود«کمیته ولایتی شهرستان خلخال».آقای هاشم‏ مرادی به موجب حکم صادره از طریق کمیته ایالتی آذربایجان به سمت رئیس و میرجبار حسینی به‏ سمت معاون و یک نفر دیگر که منشی مخصوص بایریش فولادی بود به سمت رئیس دبیرخانه تعیین‏ شده بودند و علی نقی خان توکلی با درجه سروانی به سمت ریاست شهربانی شهرستان خلخال‏ منصوب شده بودند...»

 

مير حيدر عزيزي

آشنائي با فدائيان فرقه دموكرات آذربايجان


مير حيدر عزيزي

توركاي حيل اوغلو

 

 

سيد‏بدل‏اوغلو مير‏حيدر عزيزي 1270‏ـ‏جي گونش ايلينده گونئي آذربايجانين خالخال اؤلکه‏سينين «سيدلر زيوه‏سي‏» (زاويه سادات) كندينده آنادان اولموشدور‏.

ايلك تحصيلاتيني روحاني مكتبينده باشلاياركن‏، گرگين دوروملا اوزلشمگ مجبوريتينده تحصيلين داوام ائده بيلمه‏ييب، خالخالدان چيخماق مجبوريتينه اوزلشير‏.

1289 ـ جي ايلده بؤيوك قارداشي سيد‏مدد عزيزي ايله بيرليكده صنايع مركزلرينده ايشلمگه باشلاييب نهايت 1291 ـ جي ايلده وطن عشقي‏ايله چيرپينان اورك آنا يوردوندان اوزاق قالماغا دؤزه‏ بيلمه‏ييب بير داها خالخالا قاييديب، اكينچيليك ايشلرينه مشغول اولموشودور.

مير‏حيدر عزيزي 1296 ـ جي ايلينده « عدالت » فيرقه‏سيله تانيش اولاركن، بو فيرقه‏يه گيرمكله رسمي اولاراق اينقالبي فعاليتلره اوز گتيرديلر‏. بو شهيدين اينقيلابي و آزاد‏ليق حركاتينا جلب اولونماسيندا گؤركملي اينقلابي حركات خادمي رحمتليك سيد‏جعفر جوادزاده‏نين بؤيوك تأثيري اولموشدور‏.

صنايع مركزلرينده‏، كارگر محيطينده اولماق‏، بئله محيطلرين پيس وضعيتلرين ياخيندان گؤروب و تجروبه‏لي اينقيلاب خاديملريله اؤزلليكله سيد‏جعفر‏له تانيشليقي مير‏حيدر عزيزي‏نين سياسي شعورونون فورمالاشماسيندا بؤيوك رولو اولا بيلميشدير‏.

1321‏ـ‏جي ايلده توده حزبينين خالخال بؤلومونون أن چاليشقان اؤيه‏لريندن اولوب و نهايت 1324‏ـ‏جي ايلده آذربايجان دموكرات فيرقه‏سي قورولاركن توده حزبيني باشقا اؤيه‏لري كيمي بو حركتي آذربايجان ميلي منافع‏لرينه داها اويغون گؤروب بو آزادليق و دموكرات حركته قاتيلير‏.

رحمتليك پيشه‏ورينين تاپيشيريغي ايله تبريزه گئديب، مجلس سئچگي‏لرينين 14‏ـ‏جي دوورونده جيدي صورتده فعاليت گوسترير‏. آذربايجان ميلي حوكومتي قورولاركن بو حوكومتين ايصلاحات تدبيرلريني حياتا كئچيريلمه‏سينده باجارديقدا چاليشيب و بو فيرقه‏نين مرام و آماجيني آچيغلاييب‏، نهضتين غلبه‏سينده اونون بير فدايي باشچي‏سي كيمي‏ خيدمتلري نظره آليناراق ميلي حوكومت تكليفي اساسيندا ميلي مجلس طرفيندن 21 آذر ميدالي‏له تلطيف اولونور‏.

شهيد‏عزيزي‏، خلق ايشينه صداقتلي و باجاريغا چاليشما نتيجه‏سينله خالخال شهرستانينين خورش روستم و شاهرود اؤلکه‏لرينين اؤلکه باشقاني‏(‏بخشداري‏)‏ني قبول ائدركن معين زاماندا بو اؤلکه لرين فدايي دسته‏لرينه باشچيليق ائدير‏.

شاهرودا ايرج‏خان و خورش روستم‏ده اكرم‏خان ايله ووروشماقدا اؤنجول اولاراق‏، فعال صورتده ايشتيراك ائديب، خالقين اله گتيرديگي نائليت‏لري ها‏بئله اؤلکه‏نين امنيت و آسايشيني قورماقلا، ميلي حوكومت هدفلريني قاباق آپارماقدا چوخ اؤنملي ائتگي بوراخير‏.

1325‏ـ‏جي ايلده ايرتجاع قوشونلارينين ميللتي آنلاديب زنگانا آذوقه يئتيرمك بهانه‏سيله بو اؤلکه توپ و تفنگ توكوب، بوتون قاباغا گلنلري اؤلدورمگه باشلاماق خبريني آلاركن، تبريزدن خالخالا قايييدير‏. ايرتجاعي‏لرين خالخالا گيرمكدن قاباغيني آلماق ايسته‏يير و او اؤز فدايي‏لريله بيرليكده ييرتيجي و قان‏ايچن پهلوي عسگرلرينين قاباغيندا سون گولـله‏سينه‏قدر دؤزوب و نهايت 43 فدايي‏لريله موحاصيريه آلينيب شيدتلي ووروشمادان سونرا، يولداشلار‏ينين چوخو شهيد اولوب و اؤزيله بير نئچه يولداشلاري توتولورلار‏. رحيمسيز و دؤزومسوز ايشكنجه‏لردن سونرا خورش روستم بؤلگه‏سينين مركزي، هئيشئيين شهرينه گتيريليب گوله‏له‏مک تصميمي توتولور. گوله‏له‏مک زاماني اونون قولونو باغلاييب اوزونو دووارا ساري چئويرمگي ايسته ييرلر « من هميشه دوشمنله اوز‏ ـ‏ اوزه ووروشموشام » سؤزو جاواب دئيركن سؤزونو سونا چاتماغينا آمال وئرمه‏دن اونا آتيش آچيرلار‏.

شهيد مير‏حيدر‏عزيز منحوس و سوي‏سئور (‏نژادپرست‏) پهلوي رژيمينين قولدور دسته‏لري طرفيندن فيزيكي جهتدن محو‏ ائديلسه‏ده او‏، اؤلمه‏ميشدير‏. اونون آذربايجان 21 آذر حركاتيندا خيدمت‏لري و عزيز خاطيره‏سي فداييلريميزين‏، آزادليق اوغروندا او و وروشانلارين كؤنلونده ابدي ياشاياجاقدير‏.